Zamek Kazimierzowski w Inowłodzu

Zamek Kazimierzowski w Inowłodzu to jedna z nielicznych średniowiecznych twierdz w Polsce, która doczekała się częściowej rekonstrukcji po wiekach zapomnienia. Zbudowany w XIV wieku przez Kazimierza Wielkiego na skraju doliny Pilicy, przez stulecia chronił przeprawę przez rzekę i pobierał cła od kupców wędrownych. Dziś można wejść do odbudowanej wieży, przejść się po murach i zobaczyć, jak wyglądała gotycka warownia, która pamiętała najazdy litewskie, potop szwedzki i powolny upadek w ruinę.

Historia zamku w Inowłodzu

Kazimierz Wielki kazał wznieść zamek w Inowłodzu między 1356 a 1366 rokiem. Miejsce nie było przypadkowe – tuż obok przepływała Pilica, a przez nią wiódł bród na szlaku handlowym łączącym Lwów z Toruniem przez Sandomierz. Zamek miał strzec komory celnej i pobierać opłaty od kupców, a przy okazji bronić granic Ziemi Łęczyckiej i Małopolski przed napadami Litwinów.

Wzniesiono go na sztucznie podwyższonym pagórku otoczonym starorzeczem Pilicy i podmokłymi łąkami, co dawało naturalną ochronę. Do środka prowadziła droga od strony miasta, a całość otaczała fosa szeroka na 20 metrów, połączona specjalnym przekopem z rzeką, dzięki czemu zawsze była wypełniona wodą.

Pierwszym zanotowanym kasztelanem inowłodzkim był Piotr Tłuk ze Strykowa, zaufany człowiek króla Władysława Jagiełły. Pod koniec XIV wieku zamek przeszedł w ręce braci Niemirów Nowodworskich, ale już w 1393 roku Jagiełło wykupił go z powrotem dla korony – położenie było zbyt ważne, żeby pozostawić je w rękach prywatnych.

Zamek w Inowłodzu był typową nizinną warownią na planie prostokąta o wymiarach około 49 na 32 metry. Do budowy użyto miejscowego piaskowca, który dał charakterystyczny rudy kolor murów.

W 1515 roku Adam Drzewicki otrzymał zgodę na wykupienie starostwa inowłodzkiego i od tego momentu zamek stał się własnością bogatego szlacheckiego rodu Drzewickich herbu Ciołek. To oni przeprowadzili w latach 1521-1526 największą rozbudowę, kiedy Adam przeniósł tu swoją rodzinę na czas przebudowy rodowej siedziby w Drzewicy. Zamek został wzmocniony i dostał nowe funkcje mieszkalne.

Kolejna przebudowa miała miejsce w połowie XVII wieku, gdy właścicielem został Jan Olbracht Lipski. Prowadzone na dużą skalę prace przerwał potop szwedzki. We wrześniu 1655 roku pod Inowłodzem doszło do potyczki wojsk polskich ze szwedzkimi, a zamek kilkakrotnie zmieniał właścicieli. Wycofujący się Szwedzi wysadzili w powietrze południowo-wschodni narożnik murów.

Co zostało z oryginalnej budowli

Po potopie szwedzkim zniszczony zamek przez ponad 300 lat nie był restaurowany i powoli zamieniał się w ruinę. W XIX wieku miejscowa ludność traktowała go jak źródło darmowego kamienia budulcowego. Pod koniec stulecia łódzki przemysłowiec Antoni Urbanowski rozpoczął wywóz kamienia z ruin i umacniał nim brzeg Pilicy, planując jakąś inwestycję. Prace te zatrzymano dopiero w 1896 roku dzięki interwencji miejscowego aptekarza Wyrzykowskiego.

Podobno jeszcze wtedy widoczne były fragmenty dachu pokrytego dachówką i kamieniarka okienna. Mimo oficjalnego zakazu rozbiórki mieszkańcy nadal kradli kamień, co doprowadziło do niemal całkowitego zniszczenia kazimierzowskiej warowni. Z oryginalnej budowli przetrwały tylko fundamenty i fragmenty murów obwodowych.

Odbudowa zamku i współczesne oblicze

Prace nad częściową rekonstrukcją zamku rozpoczęły się na początku XXI wieku. W 2008 roku wystartowała budowa odbudowanej wieży zamkowej, wykorzystując odkryty podczas wykopalisk archeologicznych oryginalny rudy piaskowiec z Inowłodza. Do początku 2010 roku stanęła w stanie surowym wieża, a w 2013 roku gmina otrzymała wielomilionową dotację na dokończenie prac.

15 czerwca 2013 roku, prawie 360 lat po zniszczeniu przez Szwedów, zamek oficjalnie otworzył swoje podwoje dla zwiedzających. Rekonstrukcja objęła część murów obwodowych, jedną z ośmiobocznych wież oraz fragmenty zabudowy wewnętrznej. Nie jest to wierny odwzorowanie średniowiecznej budowli – daleko jej do założeń z XIV wieku – ale daje wyobrażenie o skali i charakterze oryginalnej twierdzy.

Oryginalna powierzchnia zamku wynosiła około 1500 metrów kwadratowych, a po pierwszej przebudowie wzrosła do 1690 metrów kwadratowych, co stawia go w szeregu zamków średniej wielkości.

Co zobaczyć podczas zwiedzania

Odbudowana wieża to główna atrakcja zamku. Można wejść na jej szczyt i rozejrzeć się po okolicy – widok na dolinę Pilicy i otaczające łąki pokazuje, dlaczego to miejsce było tak strategiczne. Wewnątrz wieży znajdują się ekspozycje poświęcone historii zamku i miasta.

Na terenie zamku działa Muzeum Ziemi Inowłodzkiej, gdzie można zobaczyć znaleziska archeologiczne z wykopalisk, w tym renesansowe kafle, fragmenty ceramiki i przedmioty codziennego użytku mieszkańców średniowiecznej twierdzy. Biblioteka gminna i dom kultury również mają tu swoją siedzibę, co sprawia, że zamek znów pełni funkcję centrum życia społecznego Inowłodza.

Zachowane fragmenty oryginalnych murów obwodowych pozwalają zobaczyć grubość ścian – ponad 2 metry kamienia. Widać też zarys fosy, która kiedyś otaczała całą budowlę. Zabudowa wewnętrzna miała nietypowy dla zamków kazimierzowskich kształt litery L – skrzydło zachodnie zajmowało całą długość muru, a północne cztery piąte kurtyny.

Dla kogo jest ten zamek

Zamek w Inowłodzu sprawdzi się jako punkt wycieczki dla rodzin z dziećmi, które interesują się historią. Dzieci lubią wchodzić na wieże i biegać po murach, a tutaj mają taką możliwość. To nie jest ogromny kompleks jak Wawel czy Malbork – zwiedzanie zajmie około godziny, może półtorej z dokładnym oglądaniem ekspozycji.

Miłośnicy średniowiecznej architektury docenią możliwość zobaczenia fragmentów oryginalnych murów i porównania ich z nowoczesnymi rekonstrukcjami. Warto zwrócić uwagę na technikę budowy i użyty materiał – lokalny piaskowiec nadaje całości charakterystyczny wygląd.

Inowłódz to mała miejscowość, więc zamek można połączyć ze zwiedzaniem pobliskiego romańskiego kościółka św. Idziego z XII wieku, który jest jednym z najstarszych zachowanych budynków sakralnych w Polsce. Razem dają dobry obraz kilku epok polskiej historii.

Informacje praktyczne – bilety, godziny otwarcia, dojazd

Zamek znajduje się przy ulicy Zamkowej 7 w Inowłodzu. W sezonie (od 15 kwietnia do 30 września) jest otwarty od wtorku do piątku w godzinach 10:00-16:00, a w weekendy od 12:00 do 18:00. Poza sezonem (od 1 października do 22 kwietnia) godziny są nieco krótsze – wtorek-piątek 10:00-16:00, sobota 10:00-16:00. W poniedziałki zamek jest nieczynny.

Ceny biletów są dostępne w kasie zamku lub przez telefon kontaktowy +48 44 726 01 34. Warto zadzwonić wcześniej, szczególnie jeśli planuje się przyjazd większą grupą lub poza sezonem.

Dojazd do Inowłodza z Łodzi zajmuje około godziny samochodem – trzeba jechać drogą krajową nr 12 w kierunku Radomia, a następnie skręcić w Sulejów w kierunku Tomaszowa Mazowieckiego i dalej na Inowłódz. Z Warszawy to około 2 godziny jazdy przez Radom. Parking znajduje się niedaleko zamku, w centrum miejscowości.

Zwiedzanie zamku można połączyć z wizytą nad Zalewem Sulejowskim, który znajduje się około 15 kilometrów od Inowłodza. Latem to dobra opcja na zakończenie dnia – plaża, możliwość wypożyczenia sprzętu wodnego i restauracje nad wodą.

Zamek otaczał mur kamienny grubości 2,4 metra, a przed nim fosa zasilana wodą z Pilicy, przez którą przerzucony był drewniany most zwodzony.

Nie każdy wie, że Inowłódz to jedno z najstarszych miast w Polsce – prawa miejskie otrzymał już w XIII wieku. Spacer po miasteczku zajmie kilkanaście minut, ale warto poświęcić czas na zobaczenie układu urbanistycznego i kilku zabytkowych budynków. Nad Pilicą jest ładny deptak, z którego widać zamek od strony rzeki – właśnie tak widzieli go kupcy przeprawiający się przez bród kilkaset lat temu.