Rynek Starego Miasta w Piotrkowie Trybunalskim

Rynek Trybunalski w Piotrkowie to niewielki plac o wymiarach 60 na 73 metry, który od XIV wieku pełni rolę serca Starego Miasta. Warto tu zajrzeć nie dla samej architektury – bo kamienice wyglądają głównie na dziewiętnastowieczne – ale dla historii, która się tu działa. To miejsce, gdzie przez dwa stulecia obradował Trybunał Koronny, najwyższy sąd szlachecki dawnej Rzeczypospolitej.

Spacer po rynku zajmuje kilkanaście minut, ale można zostać dłużej. Zwłaszcza że wokół działa sporo kawiarni i restauracji z ogródkami, które po zmroku nabierają klimatu dzięki iluminacjom.

Historia Rynku – od ratusza do pustej płyty

Układ urbanistyczny Starego Miasta w Piotrkowie pochodzi z drugiej połowy XIII wieku, choć sam rynek wytyczono stulecie później. Przez setki lat w jego centrum stał ratusz – najprawdopodobniej wzniesiony w XV wieku, później kilkukrotnie przebudowywany. W 1611 roku dobudowano do niego wieżę, która mieściła więzienie.

Ten ceglany, jednopiętrowy budynek pełnił kluczową funkcję. Od lat osiemdziesiątych XVI wieku do 1792 roku obradował w nim Trybunał Koronny – instytucja, która oddzieliła władzę sądowniczą od wykonawczej. Dla szlachty z Wielkopolski i Mazowsza był to najwyższy szczebel odwoławczy w sprawach cywilnych i karnych.

Ratusz został rozebrany po 1867 roku na polecenie rosyjskiego gubernatora Kochanowa. Do 1863 mieścił się w nim magistrat, później wydzierżawiono go kupcom. Dziś na płycie rynku widać tylko zarys jego fundamentów, odkryty podczas badań archeologicznych w 1964 roku.

Obok ratusza stała niegdyś waga miejska i pręgierz. Ten ostatni został zrekonstruowany w 1996 roku, choć w 2005 zniszczyło go auto, które wjechało w budowlę. Odtworzono go ponownie – u podstawy widnieje data A.D. 1578, nawiązująca do okresu istnienia oryginalnego słupa karnego.

Kamienice z historycznymi nazwami

To, co otacza rynek dzisiaj, to głównie dziewiętnastowieczne elewacje w stylu klasycystycznym i eklektycznym. Piotrków wielokrotnie płonął – szczególnie dotkliwy był pożar w 1865 roku, po którym przeprowadzono ujednolicenie zabudowy. Wcześniejsze fasady z podcieniami zniknęły, a kamienice zyskały bardziej uporządkowany wygląd typowy dla miast gubernialnych.

Mimo to wiele budynków nosi nazwy przypominające ich dawnych właścicieli lub funkcje. Wśród nich:

• Kamienica Wójtowska – związana z władzami miejskimi
• Kamienica Ormiańska – przypomina o obecności ormiańskich kupców
• Pałac Przyłuskich – szlachecki dom mieszkalny
• Poczta Królewska – dawny punkt pocztowy
• Szynk Wierzbicza – historyczna karczma
• Pałac Królowej Bony – narożna kamienica przy ulicach Szewskiej i Łaziennej-Mokrej, gdzie według legend zatrzymywała się królowa ze swoim słynnym skarbcem

Na ścianach kilku budynków wiszą tablice upamiętniające wydarzenia historyczne i postacie związane z miastem. Nie każdy wie, że Piotrków Trybunalski był również lokacją dla wielu polskich i zagranicznych filmów – część produkcji ma swoje pamiątkowe oznaczenia na kamienicach.

Co zobaczyć w okolicy Rynku Trybunalskiego

Sam rynek to punkt wyjścia do zwiedzania Starego Miasta. Zabytkowy układ urbanistyczny obejmuje około stu obiektów z różnych epok, a całość wpisana jest do rejestru zabytków. Wąskie uliczki prowadzące z rynku – Szewska, Grodzka, Farna, Sieradzka – mają swój klimat, zwłaszcza te odnowione fragmenty.

W pobliżu warto zajrzeć do:

• Bazyliki św. Jakuba Apostoła – późnogotyckiego kościoła z XV wieku
• Kościoła św. Franciszka Ksawerego (jezuitów) – barokowej świątyni często chwalonej za wystrój
• Zamku Królewskiego – dziś funkcjonującego jako muzeum
• Centrum Edukacji Browarniczej – dla zainteresowanych historią piwowarstwa
• Muzeum Marcepanu – mała, ale ciekawa atrakcja

Jeśli ktoś lubi fotografować, uliczki staromiejskie dają sporo możliwości – zwłaszcza te z zachowanymi detalami architektonicznymi i kamiennymi chodnikami.

Dla kogo to miejsce

Rynek Trybunalski sprawdzi się jako krótki przystanek dla osób jadących przez centrum Polski – od czasu powstania obwodnicy mało kto się tu zatrzymuje, a szkoda. Dla rodzin z dziećmi może być punktem spaceru połączonego z wizytą w jednym z pobliskich muzeów. Miłośnicy historii docenią kontekst związany z Trybunałem Koronnym i układem urbanistycznym.

Nie jest to jednak miejsce na cały dzień. Wystarczy godzina, może dwie, żeby obejść rynek, przeczytać tablice, zajrzeć do którejś kawiarni i przejść się uliczkami. Latem działa więcej ogródków gastronomicznych, zimą – zwłaszcza w okresie Bożego Narodzenia – pojawiają się iluminacje i jarmark.

Piotrków Trybunalski obchodził niedawno 800-lecie istnienia. Mimo że kamienice wyglądają na stosunkowo młode, fundamenty i układ przestrzenny sięgają średniowiecza.

Praktyczne informacje – dojazd, parking, koszty

Rynek znajduje się w centrum miasta, około 900 metrów od dworca PKP i PKS. Dojście pieszo zajmuje kwadrans. Samochodem można dojechać niemal pod sam plac, choć warto zostawić auto na bezpłatnym parkingu przy Zamku Królewskim i stamtąd przejść się na rynek – to kilka minut spacerem.

Dostępność: Rynek jest przestrzenią publiczną dostępną przez całą dobę, bez opłat za wstęp. To po prostu plac miejski, po którym można swobodnie chodzić.

Gastronomia: Wokół rynku działa kilkanaście lokali – od kawiarni po restauracje z polską kuchnią. Ceny w granicach 15-30 zł za danie główne, kawa 10-15 zł. Ogródki letnie działają mniej więcej od maja do września, w zależności od pogody.

Czas zwiedzania: Sam rynek to 15-30 minut. Jeśli dołożyć spacer po Starym Mieście i wizytę w muzeum lub kawiarni, warto zarezerwować 2-3 godziny.

Najlepszy czas na wizytę: Rynek działa przez cały rok, ale najwięcej życia jest od wiosny do jesieni. Latem odbywają się wydarzenia kulturalne – Imieniny Piotrkowa w czerwcu, Trybunały Nalewkowe w lipcu, Jarmark Trybunalski w sierpniu. W grudniu pojawia się jarmark bożonarodzeniowy.

Dodatkowe atrakcje w okolicy: Jeśli ktoś planuje dłuższy pobyt, w mieście działają muzea (Muzeum Regionalne w zamku, Muzeum Marcepanu, Centrum Edukacji Browarniczej), a także Wielka Synagoga pełniąca obecnie funkcję biblioteki. Aleja cechów piotrkowskich na ulicy Farnej pokazuje historyczne rzemiosła.

Nocleg w centrum miasta kosztuje od 80 do 200 zł za dobę, choć oferta nie jest przesadnie szeroka – Piotrków nie jest typowym miastem turystycznym, więc infrastruktura hotelowa jest raczej skromna.